Meslek tercihi geri dönülmesi zor bir yola girme kararıdır!
2023 (YKS) tercih işlemleri 8 Ağustos Salı günü tamamlanıyor. Adaylar YKS tercihlerini ÖSYM’nin web adresi üstünden hazırlamaya devam ediyor. Adaylar bu son zamanlarda tercihlerini değiştirebiliyor. Prof. Dr. Cengiz Şahin ile tercih döneminde nelere dikkat edilmesi icap ettiğini konuştuk.
Hocam bu süreçte tercih işlemleri kadar meslek seçiminin mühim bulunduğunu düşünüyorum. Meslek tarzı niçin önemlidir?
Meslek tarzı insanoğlunun hayatında verebileceği ve hayat boyu devam eden en mühim karalardan biridir. Sonuçları bireyin hayat standardını yani psikolojik, ekonomik ve toplumsal durumunu belirler. Seçilen doğru meslek ruhsal olarak, kişinin yaşamı anlamlı yaşamasını ve potansiyelini en üst düzeyde kullanmasını sağlar. Ekonomik olarak, kaç para kazanacağını ve gelecekte ekonomik durumunun iyi mi olacağını belirler. Sosyolojik olarak, şehir, ilçe ya da köy gibi nerede yaşayacağını, kiminle evleneceğini, kimlerle arkadaşlık kuracağını belirler. Bir bakıma meslek seçiminin geri dönüşün zor olduğu bir karar olarak değerlendirebiliriz.
Sayın Hocam meslek seçerken öğrenciler nelere dikkat edilmelidir?
Meslek seçerken; geçirilen zaman, çabalama durumu, repertuvar gibi mesleğin gerektirdiği başlıca faaliyetler ile çabalama alanı ve koşulları, çalışanlarda aranan nitelikler, mesleğe hazırlanma ve giriş koşulları, mesleğin gerektirdiği eğitim, meslekte ilerleme ve hasılat durumu, iş bulma olanağı ve mesleğin geleceğine dikkat edilmelidir.
Öğrenciler üniversite tercihlerini yaparken; yetenek, ilgi, puan, arzu ve iş imkanı faktörlerinden hangisine göre tercihlerini yapmalıdır?
Öğrencilerin tercih yaparken bunların tümüne dikkat etmeleri icap ettiğini düşünüyorum.
Öğrenebilme gücü, bir iş ya da rolü öteki insanlara oranla daha süratli etkin yapabilme yetisi şeklinde de tanımlanabileceğimiz “yetenek” tercihlere en çok dikkat edilmesi ihtiyaç duyulan konudur. Belli bir faaliyete hoşlanarak isteyerek yönelme olarak anlatım edebileceğimiz “ilgi” ikinci sırada gelir.
“YETENEK DOĞUŞTAN GETİRDİĞİMİZ ÖZELLİKLERİMİZDEN, İLGİLER İSE SONRADAN KAZANDIKLARIMIZDAN OLUŞUR”
Peki meslek seçiminde alaka mi kabiliyet mi hangisi daha önemlidir? diye baktığımızda; kişinin hangi alanda ne düzeyde beceriye haiz bulunduğunu yani yetenek, iyi mi bir çabalama ortamında ne gibi işleri yapmaktan hoşlanacağını yani ilgiyi iyi bilmesi gerekir. Burada dikkat çekmek istediğim mühim bir husus da, kabiliyet doğuştan getirdiğimiz özelliklerimizden, ilgiler ise sonradan kazandıklarımızdan oluşur. Bu bakımdan ilginin her vakit değişebileceği unutulmamalıdır.
“İstek” dediğimiz ise, kabiliyet ve ilginin ortak bileşimi kararı ise başarıyı doğurur. İstekte kastedilen alaka ise meslek tercihinde tek başına kafi bir etken değildir.
İş imkanı sorunuza gelince, mezun olunca iş bulunamayacaksa eğitim almanın anlamı da anlamsızlaşır. Bu sefer şahıs eğitim almış olduğu alan haricinde bir işte çalışır ki, bu da kişide performans düşüklüğüne ve çalışmakta memnuniyetsizliğe niçin olabilir.
Türkiye’nin aşağı yukarı her şehrinde bir üniversite bulunmaktadır. Öğrenciler üniversite tercihlerini yaparken kendi potansiyellerini geliştirmek için kent içerisinde mi yoksa kent haricinde mı tercih yapmalıdır?
Bu vaziyet adayın öğrenim görmek istediği alan, ailenin sosyo-ekonomik düzeyi, kariyer gelişimi gibi faktörlere göre değişir. Ancak tercih edeceği alan çoğu faktöre göre kıyaslandığında yaşamış olduğu şehirde mevcutsa öğrencinin yaşamış olduğu kenti tercih etmesi daha makul olur.
Genel olarak önde gelen üniversite bölümleri nelerdir? İş imkanı bakımından değerlendirildiğinde kararsız öğrencilerin hangi bölümleri tercih etmesini önerirsiniz?
Üniversite imtihanı yani YKS öğrenciler arasında bir liste oluşturma sınavıdır. Bu bakımdan öğrencilerin kendi sıralamalarına ve mezun olduğunda iş bulma olanaklarını değerlendirerek bir tercihte bulunması makul olur. Milyonlarca öğrencinin sınava girmiş olduğu ve bir sıralamanın oluştuğu sonuca göre, şu üniversitenin şu bölümleri önde demek bütün öğrenciler için geçerli bir yanıt oluşturmayacaktır. Her öğrencinin kendi sıralamasına göre en iyisini bulması en doğru olanıdır. Bunun için okul ruhsal danışmanlarına (rehber öğretmenler) danışmaları makul olacaktır.
Tercih yapmayarak bir sonraki sene hazırlanmak isteyen öğrencilere neler önerirsiniz? Bu öğrenciler aile ve etraf baskısını aşmak için neler yapmalıdır?
Eğer talebe muhtelif nedenlerle bu sınavda etkin olamadığını düşünüyor, önümüzdeki sene daha iyisini yapacağına inanıyorsa bir sene mühim bir yitik değildir. Şu anki puanına göre kabiliyet ve ilgisi haricinde yapılacak bir tercihin telafisi daha zor olacaktır. Bu mevzu aileye İdeal bir üslupla anlatılabilir. Öğrenci kendisi bu durumu ailesine anlatamıyorsa okul ruhsal danışmanlarından (rehber öğretmenler) ustalaşmış yardımcı alabilir.
Hocam öğrencilerin tercih yapmalarının bitmesine iki gün kaldı. Başka önerileriniz de olacak mı?
Öğrencilerin tercih kılavuzunu iyi incelemeli, hususi koşulları iyi okumalı, okumayacağı bölümleri yazmamalı, tercih listesi yaparken başarı sıralamasına dikkat etmeli, istediği alanı öne yazmaktan çekinmemelidir.
“REHBER ÖĞRETMENLERDEN MUTLAKA BİLGİ ALMALARINI ÖNERİYORUM”
Tercih yaparken öğrencilerin ailesinin görüşünü de almasını öneririm. Tercihlerini son günlere bırakan öğrencilerin okullarındaki okul ruhsal danışmanlarından (rehber öğretmenler) kesinlikle malumat almalarını öneriyorum. Ne yazık ki, her yerde olduğu gibi piyasada tercih danışmanlığı yaptığını söyleyen bir sürü eğitimsiz insan da mevcut. Bunlardan uzak durmalarını öneririm.
Tüm öğrencilere hayat boyu memnun olacağı tercih yapmalarını diliyorum.